कमी वजनाचे बाळ म्हणजे काय?

बाळ जन्माला आल्यावर ते सुदृढ आहे की नाही ते दिसतं त्याच्या वजनावरुन, बाळाचं वजन हे तो किती निरोगी आहे ते दर्शवतं. बाळ जन्माला आल्यावर त्याला बघायला येणारी माणसं देखील आवर्जून त्याच्या वजनाविषयी मत व्यक्त करतात. वजन जर जास्त असेल तर त्याचं कौतुक करतात आणि वजन कमी असेल तर चिंता व्यक्त करतात. पण खरंच बाळाचं वजन कमी असणे हि चिंतादायकच गोष्ट आहे. अनेकदा बाळाचे वजन हे ठराविक सामान्य वजनापेक्षा कमी असते आणि याला वैज्ञानिक भाषेत 'लो बर्थ वेट' (low birth weight) असे म्हणतात.

बाळाचे वजन हे किती हे त्याच्या आईने गरोदरपणात काय आहारशैली अवलंबली आणि ती किती निरोगी राहिली यावर अवलंबून असते. आई जेवढी अशक्त आणि तिचा आहार कमी तेवढे बाळाचे वजन कमी असे एक सामान्य कारण असते. पण बाळाच्या कमी वजनामागे एवढीच करणे असतात का? तर नाही, यामागे अनेक कारणे असतात आणि आज आपण तीच कारणे जाणून घेण्याचा प्रयत्न करणार आहोत.

प्रीमॅच्युर बर्थ

प्रीमॅच्युर अर्थात मुदतपूर्व होय. ज्या बाळांचा जन्म दिलेल्या मुदती आधी होतो त्यांच्या जन्माला प्रीमॅच्युर बर्थ असे म्हटले जाते. म्हजेच 9 महिन्यांच्या आधी जन्मणारी सर्व बाळे हि प्रीमॅच्युर बर्थ मध्ये मोडतात. गरोदरपणाच्या शेवटच्या काही आठवड्यांमध्ये बाळाचे वजन वेगाने वाढते परंतु जे बाळ वेळेआधीच जन्मते त्याचे सर्व अवयव विकसित होत नाहीत आणि म्हणूनच मुदत पूर्व जन्मणाऱ्या बाळाचे वजन हे कमी असते. म्हणूनच डॉक्टर गरोदर स्त्रीला योग्य प्रकारे स्वत:ची काळजी घ्यायला सांगतात जेणेकरून प्रीमॅच्युर बर्थ होऊ नये आणि कमी वजनाचे बाळ जन्माला येऊ नये.

मल्‍टीपल प्रेग्नेंसी

मल्‍टीपल प्रेग्नेंसी म्हणजे एकावेळेला जास्त मुलांना जन्म देणे होय. जर एखाद्या स्त्रीला जुळे वा तीळे झाले तर बाळाचे वजन कमी भारते. अशा स्थितीमध्ये बाळाचे वजन अडीच किलोने कमी असते. हे यामुळे होते कारण गरोदरपणात स्त्री जो काही आहार घेते तो त्या सर्व मुलांमध्ये विभागाला जातो. त्यामुळेच कोणत्याही मुलाला पूर्ण पोषण मिळत नाही. यामुळेच कोणत्याच मुलाचे वजन पुरेसे नसते. अशा मुलांची अतिशय काळजी घ्यावी लागते. कधीकधी तर वजन इतके कमी असते की त्याच्या जीवाला सुद्धा धोका निर्माण होऊ शकतो. मात्र आता वैद्यकीय क्षेत्र इतके पुढारले आहे की या स्थितीवर मात करण्यासाठी विविध उपचार उपलब्ध आहेत.

उच्च रक्तदाब

हो मंडळी, उच्च रक्तदाबासारखी सामान्य पण घटक समस्या सुद्धा बाळाचे वजन कमी करण्यास कारणीभूत ठरू शकते. जर एखाद्या गरोदर स्त्री मध्ये उच्च रक्तदाबाची समस्या असेल तर गर्भातील बाळापर्यंत प्लेसेंटा द्वारे पोचणारे रक्त बाधित होते आणि त्यामुळच जन्माच्या वेळी बाळाचे वजन कमी होते. त्यामुळेच उच्च रक्तदाब असणाऱ्या स्त्रीला डॉक्टर गरोदरपणात जास्त काळजी घ्यायला सांगतात आणि अशा स्त्रियांना बाळाचे वजन कमी असू शकते याची पूर्व सूचना सुद्धा देतात. मात्र अशा स्थितीत घाबरून जाण्याचे कारण नाही. जन्मानंतर उत्तम आहार बाळाला पुरवून त्याचे वजन समान्य करता येते.

अंमली पदार्थांचे सेवन

गरोदरपणात जर स्त्री नशा करत असेल अर्थात अंमली पदार्थाचे सेवन करत असेल तर यामुळे बाळाच्या आरोग्यावर अत्यंत वाईट परिणाम होतो. हे पदार्थ प्लेसेंटामध्ये हानिकारक आणि धोकादायक रसायने सोडतात जे विकसित होणाऱ्या बाळाच्या ऑक्सिजन पुरवठ्यावर प्रभाव टाकतात आणि यामुळे बाळाचा विकास रोखला जातो आणि त्यात अडचणी निर्माण होतात. साहजिक यामुळे बाळाची योग्य पद्धतीने वाढ होऊ शकत नाही आणि त्याचे वजन कमी भरते. याच कारणामुळे गरोदर स्त्रीने गरोदरपणात सर्व व्यसने सोडण्याचा सल्ला डॉक्टर देतात.

पोषक तत्वांची कमी

जसं की सुरुवातीला सुद्धा आपण पाहिलं की बाळाचे वजन कमी भरण्यामागे आईने घेतलेला अपूरा पौष्टिक आहार कारणीभूत असू शकतो. गरोदर स्त्रीची आहारशैली जितकी चांगली आणि पौष्टिक असेल तेवढ्या तिच्या बाळाचे पोषण उत्तम होईल आणि त्याला एक सुदृढ शरीर प्राप्त होईल. जी गरोदर स्त्री अत्यंत कमी आहार घेते किंवा गरोदरपणात आपल्या आहाराकडे लक्ष देत नाही तिच्या बाळाचे वजन हमखास कमी असते व अशावेळी बाळाच्या आरोग्याला सुद्धा धोका निर्माण झालेला असतो. त्यामुळेच स्त्रीने गरोदरपणात स्वत:साठी नाही तरी किमान आपल्या बाळासाठी चांगला आहार घ्यावा आणि दोघांची प्रकृती उत्तम राखावी.